
گزارشهای رسیده حاکی است که در جریان اعتراضات سراسری گسترده ۱۸ دی، دهها نفر از معترضان در پی تیراندازی نیروهای انتظامی و امنیتی کشته شدهاند. اینترنت کاملا قطع است و دسترسی به گزارشهای محلی بسیار دشوار است و تخمین تعداد دقیق کشتهشدگان عملا مقدور نیست. در تصاویر منتشر شده شلیک گاز اشکآور دیده و صدای تیراندازی شاتگان و سلاح جنگی شنیده میشود. گفته می شود دستکم دویست نفر در مشهد بخصوص از ناحیه چشم آسیب دیده اند.
در همین حال گفته شده که آمریکا در حال بازنگری ارزیابی خود از اعتراضهای ایران و رصد نشانههای تضعیف یا فروپاشی حکومت است. آکسیوس گزارش داد که ایالات متحده در پی گسترش و شدت گرفتن اعتراضهای خیابانی در ایران، بهویژه در شب هجدهم دیماه، در حال بازنگری ارزیابیهای اطلاعاتی خود درباره ظرفیت این اعتراضها برای به چالشکشیدن یا حتی فروپاشی حکومت جمهوری اسلامی است. این ارزیابی پس از گسترش و تشدید اعتراضها در روزهای اخیر به ویژه دیشب هجدهم دی ماه مورد بازبینی قرار گرفته است.
بر اساس این گزارش، معترضان ایرانی روز پنجشنبه خیابانهای تهران و شماری دیگر از شهرها را پر کردند. تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهند که در جریان این اعتراضها، ساختمانهای دولتی و انتظامی به آتش کشیده شدند. مقامهای آمریکایی به آکسیوس گفتهاند که نهادهای اطلاعاتی آمریکا در ابتدای هفته جاری بر این باور بودند که اعتراضها از انرژی و توان کافی برای به چالش کشیدن ثبات حکومت ایران برخوردار نیستند. اما، بهدنبال تحولات شبهای اخیر و به ویژه دیشب، این برآورد در دست بازنگری است. یکی از مقامهای ارشد آمریکایی به آکسیوس گفته است: «اعتراضها جدی هستند و ما همچنان با دقت آنها را دنبال میکنیم.»
بهنوشته آکسیوس، اعتراضها طی دوازده شب گذشته گسترش یافتهاند و پنجشنبه هجدهم دی ماه بزرگترین شب اعتراضها تا این مقطع توصیف شده است. برخی گزارشها حاکی است که در جریان تجمعهای روز پنجشنبه، شعارهایی با مضمون سقوط حکومت نیز سر داده شده است. آکسیوس مینویسد رسانههای دولتی ایران تلاش کردهاند گستره اعتراضها را کوچک جلوه دهند. با این حال، بر اساس دادههای منتشرشده از سوی نهاد ناظر بر اینترنت «نتبلاکس»، اینترنت در روز پنجشنبه و جمعه تقریباً بهطور کامل در سطح کشور قطع شده است.
لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه از مردم ایران خواسته است که اعتراضهای خود را تشدید کنند. او تأکید کرده است که دونالد ترامپ از آنان حمایت خواهد کرد. او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «اوباش، دیکتاتورها، زورگویان و قاتلانی که رئیسجمهوری ترامپ را به چالش میکشند، دوام زیادی در این دنیا ندارند.»
از بنبست جمهوری اسلامی تا افق پیمان کوروش
نیکلا باورز، از برجستهترین مفسران سیاسی فرانسه، در تحلیلی در روزنامۀ «فیگارو» جمهوری اسلامی را نظامی میداند که نه توان اصلاح دارد و نه امکان دوام. به باور او، خیزش سراسری مردم ایران نشانه عبور جامعه از ترس و دروغی است که چهار دهه این نظام را سرپا نگه داشته است.
باوره مینویسد فروپاشی جمهوری اسلامی، اگر با راهبردی بلندمدت و حمایت از بدیلی سیاسی معتبر همراه شود، میتواند فراتر از مرزهای ایران، به نقطه عطفی برای صلح و بازتعریف نظم خاورمیانه بدل شود؛ افقی که او آن را بهطور نمادین «پیمان کوروش» مینامد.
نیکلا باورز در پایان تحلیل خود تأکید میکند که جمهوری اسلامی به بنبست نهایی رسیده است: «این نظام نه توان اصلاح دارد و نه امکان دوام.» به نوشتۀ او، اکثریت ایرانیان از ترس و دروغی که طی چهار دهه بنیان جمهوری اسلامی را ساخته، عبور کردهاند و دیگر حاضر نیستند بهای پروژهای ایدئولوژیک را با فقر، سرکوب و انزوای بینالمللی بپردازند.
به گزارش رادیو فرانسه، از نگاه این مفسر فرانسوی، فروپاشی جمهوری اسلامی صرفاً یک تحول داخلی نخواهد بود، بلکه میتواند به نقطه عطفی برای کل خاورمیانه بدل شود. باوره مینویسد همانگونه که «پیمانهای ابراهیم» مسیر تازهای از عادیسازی، همکاری و ثبات منطقهای را گشودند، ایرانِ پس از جمهوری اسلامی نیز میتواند با تکیه بر میراث تاریخی و تمدنی خود، وارد نظمی جدید شود : نظمی که او از آن با تعبیر نمادین «پیمان کوروش» یاد میکند. به باور باوره، چنین افقی به معنای بازگشت ایران به جایگاه یک قدرت غیرایدئولوژیک، صلحمحور و سازگار با نظم منطقهای است، از جمله در نسبت با اسرائیل.