این در حالیست که نشریه معتبر اکونومیست چاپ لندن نوشت: با گسترش اعتراض‌ها، خامنه‌ای ناتوان و بیچاره به‌نظر می‌رسد. تظاهراتی که اکنون ایران را فراگرفته است، بزرگ‌ترین اعتراضی است که در سال‌های گذشته در این کشور علیه حاکمیت دینی آن پدید آمده و برخی از ناظران بر این باورند که جدی‌ترین چالش پیش روی جمهوری اسلامی از زمان انقلاب اسلامی تاکنون است.

تصاویری که از شهرهای مختلف ایران منتشر می‌‌شود نشان می‌دهد که در تهران صدها هزار نفر شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر داده و مستقیم علی خامنه‌ای ۸۶ ساله را نشانه گرفته‌اند. در نقاط دیگر پایتخت هم معترضان حضور پرشماری داشتند و شعارهای مختلفی علیه حاکمیت سر دادند.

در همین حال، مشهد، دومین شهر ایران و سنگر تندروهای رژیم، سرشار از جمعیت بود تا آنجا که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، تصاویری از اعتراضات این شهر را در شبکه‌های اجتماعی منتشر و بار دیگر از معترضان ایرانی حمایت کرد.

در چنین شرایطی، که به عقیده بسیاری نقطه عطفی مهم در خاورمیانه به شمار می‌رود، علی خامنه‌ای تهدیدهایش علیه معترضان را شدت بخشید و در سخنرانی روز جمعه، آنها را آشوبگرانی خواند که برای رضایت ترامپ به خیابان آمده‌اند.

جمهوری اسلامی سپس مانند بارهای قبل اینترنت را قطع کرد که مقدمه‌ای برای سرکوب شدیدتر معترضان به شمار می‌آید. گروه‌های حقوق بشری می‌گویند که دست‌کم بیش از ۴۰ نفر در اعتراضات اخیر کشته و بیش از دو هزار نفر دستگیر شده‌اند.

در سوی دیگر، تندروها می‌گویند که برای خاموش کردن معترضان ممکن است تلفات بسیار بیشتری رقم بخورد و به آنها توصیه می‌کنند که عقب‌نشینی کنند و در خانه‌هایشان بمانند.

ایران پیش از این هم شاهد تظاهرات بزرگ بوده است، اما در حال حاضر به نظر می‌رسد که گستردگی اعتراضات در شهرهای کوچک و بزرگ، سرکوب را برای جمهوری اسلامی دشوارتر کرده است.

ناظران می‌گویند حاکمیت جمهوری اسلامی ممکن است در حال کشیدن نفس‌های آخرش باشد، مگر اینکه شدیدتر و هولناک‌تر از گذشته تصمیم بگیرد. در عین حال، برای اینکه بتواند به طور موثر اعتراضات را سرکوب کند باید از نیروهای امنیتی استفاده کند و با بی‌رحمی به سرکوب معترضان دست بزند.

در شرایط کنونی، گزینه‌هایی که خامنه‌ای در پیش رو دارد مدام در حال محدودتر شدن است. در ایران، اعتماد به قدرت و توان او برای حل مشکلات کاهش یافته و حتی طرفداران او دیگر باور ندارند که او و سردمدارانش بتوانند بحران عمیق‌ اقتصادی را مهار کنند.

حتی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، نیز به این موضوع اعتراف کرده و گفته است در برابر انبوه مشکلات ناتوان است. کمبود برق و آب در ایران از یک سو و کمبود و گرانی مواد غذایی از سوی دیگر سبب شده مردم در تنگنای شدیدی قرار بگیرند. افزون بر آن، ارزش ریال به قدری سریع در حال کاهش است که مغازه‌داران به جای اینکه اجناسشان را بفروشند، ترجیح می‌دهند آن را در انبار نگه دارند، زیرا نمی‌دانند روز بعد همان کالا را با چه قیمتی به دست خواهند آورد.

همه اینها نشان می‌دهد نه‌تنها طبقه محروم، که طبقه متوسط هم برای گذران زندگی با چالشی جدی مواجه است و برخی آمارها نشان می‌دهد که در ۱۵ سال گذشته حدود ۱۵ میلیون نفر به زیر خط فقر رفته‌اند. افزایش تورم، دستمزد و پس‌انداز شهروندان را به‌سرعت می‌بلعد و ارقام بیانگر آن است که در حال حاضر زندگی حدود ۳۰ درصد مردم ایران فقیرانه است. همه اینها نشان می‌دهد جمهوری اسلامی در حال حاضر با وضعیتی مواجه است که در آن نمی‌توان از طریق گلوله با گرسنگی مبارزه کرد.

از سوی دیگر جایگاه بسیار ضعیف رژیم حاکم بر ایران بسیاری از ایرانیان خارج از کشور را نیز متقاعد کرده که پایان جمهوری اسلامی نزدیک است. اسرائیل در دو سال گذشته «محور مقاومت» را تضعیف کرده و طی جنگ ۱۲ روزه هم بسیاری از فرماندهان ارشد نظامی ایران را کشته است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد پس از فاش شدن نفوذ اطلاعاتی اسرائیل در ایران، علی خامنه‌ای بیش از پیش نگران جان خویش است و مدت طولانی را در مخفی‌گاه سپری کرده است. این وضعیت برای رهبر خودکامه جمهوری اسلامی شرایطی ناخوشایند را رقم زده و او نگران ادامه حکمرانی‌ استبدادی خویش است.

دونالد ترامپ هم که پیش از این با سیاست فشار حداکثری بر تهران اعمال قدرت کرده بود، با شدت گرفتن اعتراض‌ها، مستقیم خامنه‌ای را خطاب قرار داد و او را تهدید کرد که اگر معترضان را سرکوب کند وارد عمل خواهد شد.

همزمان با این تحولات، برای اولین بار از زمان اعتراض‌های گسترده در سال ۲۰۰۹، بیشتر ایرانی‌ها از یک چهره واحد حمایت می‌کنند. جمعیت بسیار زیاد معترضان پس از آنکه شاهزاده رضا پهلوی خواستار حضور آنها در خیابان‌ها شد، به فراخوان او پاسخ مثبت دادند.

باید منتظر نشانه‌هایی از ریزش نیروهای جمهوری اسلامی و جدا شدن آنها از رژیم بود. زمزمه‌هایی در این زمینه شنیده می‌شود و تصاویر منتشرشده از برخی شهرها، بیانگر آن است که نیروهای امنیتی در حال عقب‌نشینی بوده‌اند.

این شرایط کنجکاوی‌ها را برانگیخته است که طرفداران و دستگاه‌های امنیتی بی‌شمار علی خامنه‌ای تا کی از دستورات او اطاعت می‌کنند و امنیت او را به امنیت خودشان اولویت می‌دهند. پس از ۳۶ سال حضور بر مسند قدرت، او ناتوان و بیچاره به نظر می‌رسد اما هیچ تمایلی به کناره‌گیری نشان نمی‌دهد. مجموع این شرایط نشان می‌دهد که سرنوشت ایران اکنون به این موضوع بستگی دارد که چه کسی قدرت مقاومت و ماندگاری بیشتری دارد: حاکم یا مردم.

برگرفته از وبسایت اکونومیست
ایندیپندنت ‌فارسی