
از صبح سهشنبه، ۲۷ اکتبر، اسرائیلیها برای انتخاب اعضای بیستوششمین کنست (پارلمان) پای صندوقهای رأی رفتهاند. این انتخابات بهعنوان سرنوشتسازترین انتخابات در سالهای اخیر توصیف میشود؛ انتخاباتی که میتواند یا به ماندگاری بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر در قدرت پایان دهد و یا از طریق فرآیندهای پیچیده ائتلافسازی، دوران تصدی او را تداوم بخشد.
نتانیاهو پس از انداختن رای خود به صندوق از شهروندان اسرائیلی بویژه هواداران حزب خود خواست با حضور گسترده در انتخابات پارلمانی، مانع پیروزی احزاب مخالف شوند. این در حالیست که کمیته برگزارکننده انتخابات اعلام کرد که میزان مشارکت تا ساعت ۱۲ ظهر به ۳۱.۵ درصد رسیده که بالاترین میزان مشارکت در این ساعت از سال ۱۹۷۳ تاکنون است.
این رأیگیری که به منظور انتخاب ۱۲۰ عضو کنست انجام میشود، نخستین انتخاباتی است که پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ متعاقب آن برگزار میگردد. این رویداد همچنین در آستانه یک درگیری احتمالی گسترده در منطقه رخ میدهد.
نتانیاهو که ۱۹ سال را در مقام نخستوزیری سپری کرده — طولانیترین دوره تصدی در تاریخ اسرائیل — در حالی برای دورهای دیگر نامزد شده است که تحت فشار قضایی قرار دارد. او در رقابتی تنگاتنگ با بلوک مخالفان که عمدتا توسط احزاب چپ میانه رهبری میشود، روبروست.
شکست در انتخابات لزوماً به معنای پایان دوران قدرت نتانیاهو نیست؛ چرا که نخستوزیر مستقیماً توسط مردم انتخاب نمیشود، بلکه عضوی از «کنست» (پارلمان) است که میتواند رأی اعتماد اکثریت اعضای آن را به دست آورد.
نظام انتخاباتی که مبتنی بر «تناسب آرا» (نمایندگی تناسبی) است، احزاب را ملزم میکند تا برای تشکیل ائتلافی که دستکم ۶۱ کرسی را در اختیار داشته باشد — اکثریتی که هیچگاه در تاریخ اسرائیل توسط یک حزب واحد کسب نشده است — با یکدیگر مذاکره کنند.
نخست: دولتی راستگرا به رهبری نتانیاهو
با وجود عقبماندگیِ جزئی در نظرسنجیها، نتانیاهو میتواند جایگاه خود را حفظ کند، مشروط بر اینکه حزب او، «لیکود»، موفق به جلب حمایت ۶۱ قانونگذار شود — چه از میان متحدان سنتیاش و چه از طریق شرکای جدید؛ سناریویی که با توجه به نتایج فعلی نظرسنجیها، دشوار به نظر میرسد.
دوم: یک دولت اکثریت به رهبری جناح مخالف
اگرچه هنوز نامزد رسمی مخالفان نتانیاهو برای مقام نخستوزیری معرفی نشده است، اما گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش (رهبر حزب یاشار) و نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین (که در ائتلاف «با هم» با یائیر لاپید همراه است)، از گزینههای اصلی به شمار میروند. یک کارشناس مسائل اسرائیل، معتقد است که با توجه به نظرسنجیهای فعلی، پیمودن این مسیر دشوار است؛ هرچند نمیتوان آن را کاملاً منتفی دانست.
سوم: ائتلافی که شامل احزاب عربی در درون دولت باشد
در سال ۲۰۲۱، «فهرست یکپارچه عربی» (رعم) با تبدیل شدن به نخستین حزب عربی که در یک ائتلاف حاکم در اسرائیل — مشخصاً دولت به رهبری نفتالی بنت — مشارکت کرد، تاریخساز شد. این حزب، آمادگی خود را برای تکرار این تجربه در حمایت از جناح مخالف (اپوزیسیون) ابراز کرده است؛
با این حال، اکثر رهبران جناح مخالف، به سرکردگی گادی آیزنکوت، حضور احزاب عربی در این ائتلاف را رد کردهاند.
چهارم: دولت اقلیت با «تور ایمنی» عربی
اگر دستیابی به حد نصاب ۶۱ کرسی غیرممکن باشد، ممکن است آیزنکوت به تشکیل یک دولت اقلیت روی آورد که از سوی احزاب عربی – از خارج از کابینه – حمایت میشود. «فهرست مشترک» (ائتلافی متشکل از سه حزب) و «فهرست یکپارچه عربی» (رعم) آمادگی خود را برای ایجاد یک «تور ایمنی» برای آیزنکوت در کنست اعلام کردهاند. در مقابل، آنها خواهان ایجاد یک «تور ایمنی» برای شهروندان عرب هستند که شامل گشودن افقی سیاسی در قبال فلسطینیان میشود. این گزینه با مخالفت بنت و آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما» (یسرائیل بیتینو) مواجه است که هر دو تکیه بر احزاب عربی را رد میکنند؛ در حالی که آیزنکوت هنوز موضع مشخصی در قبال این پیشنهاد اتخاذ نکرده است. این الگو همچنان شکننده است و با بروز نخستین نشانههای اختلافنظر بر سر تصمیمات بنیادین، در معرض فروپاشی قرار دارد.
پنجم: دولت وحدت ملی بدون حضور جریانهای راست افراطی
اگر هر دو جناح سیاسی به بنبست برسند، ممکن است درخواستها برای تشکیل یک «دولت وحدت ملی» — متشکل از حزب لیکود، حزب «یش عتید» و سایر احزاب — که جناحهای تحت رهبری ایتامار بنگویر و بزالل اسموتریچ را در بر نگیرد، شدت یابد.
اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهور اسرائیل، برای جلوگیری از نیاز به برگزاری انتخاباتهای مکرر، از این گزینه حمایت کرده است؛ در حالی که گزارشها حاکی از آن است که حلقه نزدیکان دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، نیز با این ایده موافق هستند.
این ساختار یادآور دولت سال ۲۰۲۰ است که توسط بنیامین نتانیاهو و بنی گانتز تشکیل شد، و همچنین شبیه به دولت اضطراری است که گانتز پس از حملات هفتم اکتبر به آن پیوست. با این حال، برخی بهشدت از مشارکت در هر دولتی که تحت رهبری نتانیاهو باشد، سر باز میزنند.
این در حالیست که بنگویر (راست افراطی) مدعی شده است که نتانیاهو از قرار گرفتن در کنار او برای گرفتن عکس خودداری میکند، زیرا در پی تشکیل یک دولت وحدت ملی است که آیزنکوت نیز در آن حضور داشته باشد.
ششم: نخستوزیری چرخشی
مذاکرات ممکن است به توافقی برای تقسیم قدرت منجر شود که در آن، دو رهبر بهنوبت و برای دورههایی مشخص، مقام نخستوزیری را بر عهده میگیرند. به نظر میرسد این گزینه با احتمال تشکیل یک «دولت وحدت» مرتبط باشد؛ نتانیاهو نسبت به توافق بر سر نخستوزیری چرخشی با «آیزنکوت» ابراز تمایل کرده است—مشروط بر اینکه خودش در دورهی نخست، این سمت را در اختیار داشته باشد.
هفتم: بنبست سیاسی و انتخابات جدید
اگر هیچیک از جناحها موفق به کسب اکثریت نشوند، اسرائیل ممکن است بار دیگر در چرخهی بنبست سیاسی گرفتار شود؛ تکرار همان وضعیتی که میان سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ رخ داد و طی آن، کشور شاهد برگزاری پنج انتخابات پیاپی بود. ددر چنین حالتی، نتانیاهو تا زمان برگزاری انتخابات جدید (که ماهها بعد خواهد بود) و تشکیل دولت بعدی، در رأس یک «دولت موقت» باقی خواهد ماند.
برخی ناظران معتقدند که اگر نتانیاهو در تشکیل دولت ناکام بماند، این همان سناریویی است که او ترجیح میدهد و برای تحقق آن تلاش میکند.