این خبر پرسش‌هایی را درباره ماهیت کاربرد هوش مصنوعی در موشک ایجاد می‌کند؛ اینکه آیا این فناوری به تشخیص هدف و هدایت موشک مربوط می‌شود یا به قابلیت‌های پیشرفته‌تری که پیونگ‌یانگ هنوز جزئیات آن را روشن نکرده است.

ارتش کره جنوبی پرتاب این موشک از منطقه «وونسان» به سمت دریا را رصد و گزارش کرد که موشک مسافتی بیش از ۷۰۰ کیلومتر را طی کرده است؛ این در حالی است که ژاپن مسافت طی‌شده را حدود ۶۸۰ کیلومتر برآورد کرد.

ساعاتی بعد، «کیم یو-جونگ» — خواهر رهبر، کیم جونگ‌اون — اظهار داشت که این موشک «قادر است مسیر پرواز خود را در ارتفاع پایین تغییر دهد و از فناوری هوش مصنوعی بهره می‌برد.» او این رویداد را یک رزمایش با استفاده از «سلاحی راهبردی» توصیف کرد که توسط «یگانی مسلح و مأمور به انجام یک عملیات ویژه و اختصاصی» اجرا شده است.

کیم خاطرنشان کرد که اختلاف میان برآوردهای سئول و توکیو، محدودیت‌های توانایی‌های ردیابی آن‌ها را آشکار ساخته است؛ او با اشاره به «مسیر پروازی موج‌گونه» (پرواز با تغییر ارتفاع و جهت)، تصریح کرد که کره جنوبی در «ردیابی اهداف از همان نقاط چرخش اولیه» ناکام مانده است.

هونگ سونگ-پیو، پژوهشگر «مؤسسه امور نظامی کره»، معتقد است که تأیید صحت ادعاهای کره شمالی هنوز زود است؛ وی افزود که دشواریِ رهگیریِ موشک‌های دارای قابلیت مانور، «به این معنا نیست که آن‌ها قادرند اهداف خود را با دقتی بسیار بالا و دقیق هدف قرار دهند.»

آیا هوش مصنوعی پدیده‌ای تازه در زرادخانه پیونگ‌یانگ محسوب می‌شود؟

خیر؛ این فناوری پیش‌تر نیز در ادبیات نظامی آن جایگاه داشته است. در اوت ۲۰۲۴، کیم جونگ‌اون متعهد شد که این فناوری را در توسعه پهپادها به کار گیرد و در مارس ۲۰۲۵، رسانه‌های دولتی گزارش دادند که پهپادهای جدید به «هوش مصنوعی جدید» مجهز شده‌اند.

مه سال گذشته، این اصطلاح در مورد موشک‌ها نیز به کار رفت؛ زمانی که پیونگ‌یانگ خبر آزمایش موشک‌های کروز تاکتیکی را اعلام کرد. بنا بر اعلام این کشور، موشک‌های مذکور از قابلیت ناوبری دقیق و هدایت مبتنی بر هوش مصنوعی برخوردارند و می‌توانند اهدافی را در فاصله ۱۰۰ کیلومتری هدف قرار دهند.

در ۲۷ مه ۲۰۲۶، رویترز گزارش داد که به گفته تحلیلگران، سامانه هدایت نهاییِ معرفی‌شده، نخستین نشانه علنی از به‌کارگیری هوش مصنوعی در موشک‌های پیونگ‌یانگ به نظر می‌رسد.

بنابراین، تحول جدیدِ روز شنبه، تغییر در ماهیت ادعاهاست؛ بدین معنا که موضوع از یک موشک کروز تاکتیکی به یک موشک بالستیک میان‌برد تغییر یافته است که پیونگ‌یانگ آن را «راهبردی» توصیف می‌کند.

هوش مصنوعی در این زمینه چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟

تاکنون هیچ‌گونه توضیح فنی درباره موشک روز شنبه ارائه نشده است، اما اظهارات کارشناسان پیرامون آزمایش ماه مه، نزدیک‌ترین سرنخ را در این باره به دست می‌دهد.

«یانگ اوک» از «موسسه مطالعات سیاست‌گذاری آسان» به خبرگزاری رویترز گفت که هدف از به‌کارگیری این موشک‌های کروز، استفاده از هوش مصنوعی برای «شناسایی هدف و هدایت موشک» است.

«هونگ مین» از «موسسه اتحاد ملی کره» نیز اظهار داشت که این فناوری احتمالاً نمونه‌ای تکامل‌یافته از یک سیستم هدایت موجود است که قابلیت‌های خودکار شناسایی هدف به آن افزوده شده است؛ با این حال، او تأکید کرد که سطح پیچیدگی و پیشرفتگی این فناوری را نمی‌توان صرفاً بر اساس بیانیه کره شمالی تأیید کرد.

این بدان معنا نیست که موشک «فکر می‌کند» یا هدف خود را به‌طور مستقل انتخاب می‌کند. اطلاعات موجود تنها به استفاده از هوش مصنوعی برای هدایت یا تشخیص هدف اشاره دارد و ثابت نمی‌کند که موشک مستقل از کنترل انسان عمل می‌کند.

آیا موشک برای مانور دادن به هوش مصنوعی نیاز دارد؟

لزوماً خیر. موشک‌هایی که قادر به تغییر مسیر پروازی خود هستند، هم‌اکنون وجود دارند و چنین مانورهایی را با استفاده از فناوری‌های هدایتِ تثبیت‌شده انجام می‌دهند.

پژوهشی که توسط «رالف ساولسبرگ» در مارس ۲۰۲۶ در وب‌سایت «۳۸ نورث» (38 North) منتشر شد، توضیح می‌دهد که یک موشک بالستیک متعارف در صورت ردیابی توسط رادار، مسیری عمدتاً قابل‌پیش‌بینی را طی می‌کند. با این حال، برخی موشک‌ها در ارتفاعات پایین‌تر پرواز کرده و در حین پرواز تغییر مسیر می‌دهند؛ امری که پیش‌بینی مسیر حرکت آن‌ها را دشوار می‌سازد.

یکی از این مانورها با عنوان «مسیر پرشی» (skip trajectory) شناخته می‌شود؛ در این حالت، موشک در حین پرواز ارتفاع خود را تغییر داده و در اواخر مسیر پروازی‌اش، حرکات جانبی انجام می‌دهد.

ساولسبرگ تحلیل خود را بر اساس داده‌های پروازی موشک «هواسونگ-۱۱آ» (Hwasong-11A) — که در گزارش‌های هیئت کارشناسان سازمان ملل ثبت شده است — استوار کرد. او این پروازها را در یک شبیه‌سازی و با استفاده از روش هدایت رایجی موسوم به «ناوبری تناسبی» (proportional navigation) بازسازی نمود. افزون بر این، بررسی بقایای موشک‌هایی از این نوع که در اوکراین سقوط کرده بودند، وجود یک سامانه ناوبری را آشکار ساخت که حرکت و سمت‌وسوی موشک را ردیابی کرده و موقعیت آن را از طریق ماهواره به‌روزرسانی می‌کند.

در نهایت، توانایی موشک در تغییر مسیر پروازی، به‌خودی‌خود گواهی بر وجود هوش مصنوعی نیست.

با این حال، مانور دادن مزیتی مطلق محسوب نمی‌شود؛ این مطالعه نشان می‌دهد که انجام برخی مانورها باعث کاهش بخشی از سرعت موشک می‌گردد و این امر می‌تواند رهگیری آن را در مرحله پایانی پرواز آسان‌تر سازد.

واقعاً چه چیزی قابل اثبات است؟

این نخستین باری نیست که پیونگ‌یانگ مدعی می‌شود موشکش در میانه پرواز تغییر مسیر داده است؛ در ژانویه ۲۰۲۵، این کشور اعلام کرد که یک موشک هایپرسونیک (مافوق صوت) مسافتی حدود ۱۵۰۰ کیلومتر را طی کرده و به‌جای ادامه روند نزولی، مسیر خود را تغییر داده و ارتفاعش را حفظ کرده است؛ بدین ترتیب، به آنچه «اوج دوم» نامیده می‌شد، دست یافته است. با این حال، سئول بُرد این موشک را حدود ۱۱۰۰ کیلومتر برآورد کرد و اعلام داشت که چنین مانوری را رصد نکرده است.

در خصوص پرتاب روز شنبه، تنها بخشی از ماجرا قابل تأیید است: کره جنوبی و ژاپن پرتاب یک موشک بالستیک را شناسایی و مسافت پرواز آن را برآورد کردند.

در خصوص ادعای به‌کارگیری هوش مصنوعی، تنها منبع خبر پیونگ‌یانگ است؛ هیچ‌گونه داده مستقلی وجود ندارد که نشان دهد در عمل چه چیزی درون موشک در جریان است یا هوش مصنوعی در کدام مرحله از فرآیند هدایت نقش ایفا می‌کند.

تفاوت بنیادین در همین‌جاست. همان‌طور که تحلیل‌های پیشین نشان داده‌اند، توانایی موشک در تغییر مسیر پروازی را می‌توان با تکیه بر روش‌های شناخته‌شدهٔ هدایت توضیح داد؛ اما ادعای اینکه یک الگوریتم هوش مصنوعی واقعاً به بخشی از سامانه هدایت آن تبدیل شده، موضوعی است که داده‌های حاصل از پرتاب روز شنبه هنوز آن را تأیید نکرده‌اند.