این ماهی که با بدنی رنگ‌پریده و نیمه‌شفاف و چشمانی تحلیل‌رفته متمایز می‌شود، یکی از عجیب‌ترین نمونه‌های سازگاری با زندگی در محیط‌های زیرزمینی به شمار می‌رود.

پژوهشگرانی از هند و چین شرحی از این ماهی جدید را در نشریه *ZooKeys* منتشر کردند و نام علمی *Gangaichthys indonepalicus* را برای آن برگزیدند.

این نخستین ماهی زیرزمینی شناخته‌شده‌ای است که در سفره‌های آب زیرزمینی آبرفتی حوضه رود گنگ ساکن است و همچنین نخستین عضو زیرزمینی از خانواده *Chaudhuriidae* محسوب می‌شود؛ گروهی از ماهی‌های کوچک و مارماهی‌مانند که ویژگی بارز آن‌ها داشتن بدنی دراز، باریک و شبیه به مار است.

ماجرای این کشف در سال ۲۰۲۴ آغاز شد؛ زمانی که پژوهشگران ویدیویی را مشاهده کردند که در نزدیکی مرز هند و نپال ضبط شده بود و موجود آبزی کوچک و کم‌رنگی را نشان می‌داد که از یک چاه آب زیرزمینی بیرون می‌آمد.

این صحنه توجه دانشمندان را به خود جلب کرد؛ ماهی ظاهری نیمه‌شفاف داشت و چشمانش کوچک و پوشیده از پوست بود. بیرون آمدن آن از چاه آب زیرزمینی این احتمال را مطرح می‌کرد که این ماهی متعلق به گونه‌ای باشد که با زندگی در محیطی زیرزمینی و همواره تاریک سازگار شده است.

این ویدیو گروهی از پژوهشگران را بر آن داشت تا موقعیت مکانی آن را شناسایی کرده و در چاه‌های آب زیرزمینی ایالت بیهار هند، به جست‌وجوی نمونه‌های زنده بپردازند.

یافتن این ماهی کار ساده‌ای نبود؛ پژوهشگران ناچار بودند حجم زیادی از آب چاه‌ها را با دست پمپاژ کنند، به این امید که بتوانند این موجود را از اعماق بیرون بکشند.

پس از پمپاژ حدود ۲۰۰۰ لیتر آب از یکی از تلمبه‌های دستی، گروه موفق به یافتن نخستین نمونه شد، هرچند آن نمونه آسیب دیده بود. با پمپاژ ۵۰۰ لیتر آب دیگر از همان چاه، دومین نمونه که نسبتاً سالم بود پدیدار شد و اندکی بعد، سومین نمونه نیز پیدا شد که آسیب دیده بود.

طول نمونه کاملی که برای توصیف این گونه مورد استفاده قرار گرفت، تنها حدود ۴ سانتی‌متر بود. داده‌های پژوهشی نشان می‌دهند که این سه نمونه از چاه‌های زیرزمینی جمع‌آوری شده‌اند؛ امری که این نتیجه‌گیری را تأیید می‌کند که این ماهی با محیط زیرزمینی پیوند دارد و حضور آن صرفاً ناشی از ورود تصادفی به آبِ خروجی از چاه نیست.

ماهی‌ای تقریباً بی‌رنگ

بررسی نمونه‌ها آشکار ساخت که این ماهی دارای ویژگی‌هایی سازگار با زندگی در تاریکی همیشگی است؛ بدن آن تقریباً فاقد رنگدانه است و ظاهری رنگ‌پریده یا نیمه‌شفاف به آن بخشیده، و چشمانش تحلیل‌رفته و با بافت پوستی پوشیده شده‌اند.

همچنین به نظر می‌رسد این ماهی فاقد دنده است — ویژگی‌ای غیرمعمول در میان ماهیان — و پژوهشگران بر این باورند که این خصوصیات با شیوه زندگی زیرزمینی آن مرتبط هستند.

به جاندارانی که چرخهٔ زندگی خود را در محیط‌های زیرزمینیِ آبی سپری می‌کنند، «استیگوفونا» (stygofauna) گفته می‌شود. این جانداران با شرایطی مواجه‌اند که تفاوت بنیادینی با شرایط آب‌های سطحی دارد؛ به‌ویژه فقدان نور و محدودیت فضاهایی که در آن‌ها حرکت می‌کنند.

در چنین محیط‌هایی، برخی ویژگی‌هایی که برای جانورانِ ساکنِ آب‌های سطحی حیاتی هستند، ممکن است اهمیت کمتری پیدا کنند؛ برای نمونه، بینایی در تاریکیِ همیشگی فایدهٔ چندانی ندارد و تولید رنگدانه نیز ممکن است مزیت ضروری‌ای محسوب نشود.

دریچه‌ای به سوی جهانی ناشناخته

اهمیت این کشف در آن است که سامانه‌های آب‌های زیرزمینی صرفاً مخازنی برای تأمین نیازهای انسان نیستند، بلکه زیست‌بوم‌هایی به شمار می‌آیند که میزبان موجوداتی تخصصی و ویژه هستند؛ موجوداتی که هنوز شناخت کاملی از آن‌ها وجود ندارد.

این پژوهش نشان می‌دهد که گونه مذکور، نخستین ماهی زیرزمینی ثبت‌شده در آبخوان‌های آبرفتی دشت گنگ و همچنین نخستین عضو زیرزمینی شناخته‌شده از خانواده *Chaudhuriidae* است.

نام علمی این ماهی، *Gangaichthys indonepalicus*، به رود گنگ و موقعیت مکانی آن در نزدیکی مرز هند و نپال اشاره دارد.